Atipik Otizm Regresif Otizm Uyaran Eksikliği Dil & Konuşma Bozukluğu Aile Danışmanlığı
Uyaran (Yaşantı) Eksikliği

UYARAN EKSİKLİĞİ

 

Bu tanıyı incelediğimizde ‘Yaşantı eksikli veya Sosyal uyaran eksikli’ gibi farklı ifadeler ile karşılaşmakta ve özellikle de atipik otizm gibi tanılarla da karıştırıldığını görmekteyiz. Atipik Otizmde, düzensiz şekilde etkileşimden koparacak ritüel davranışlarla karşılaşılabilirken; Uyaran eksikliğinde bu durum oluşabalir ama çoğu zaman amaçsız bir şekilde gerçekleşmez, birey kendi istediği şekilde çevreyi kontrol etmek, yönlendirmek ister, çünkü Uyaran eksikliği gelişimin en kıritik olduğu evrede (0-3, 3-6 yaş evreleri) normal seyri sürecinde çevresel faktörlerin çocuğun yaşamını etkilemedeki yönünü, gücünü kaybetmesi ve özellikle ailenin çocuğuyla etkileşime, paylaşıma giremeyerek çocuğun yalnızlaşmasına, uyaranlara gerektiği gibi tepki verememesine ve de total becerilerin içinde bulunmak yerine sosyal etkileşimden uzak, daha basit, aynılık seyredebilecek süreçlere takılarak gelilşim dönemlerinin gerisinde kalmasıdır, bi bakıma asosyal-kapalı, benmerkezi moda girmesidir. Bu bağlamda ebeveynlerin, çocuklarının durumunu ‘her çocuk yaşar, canı istemediği için yapmıyor, ben de çok geç konuşmuşum zamanla konuşur,  geçer gibi’ düşünerek basite almaması, bilakis bu durumun önemsenerek doğru şekilde atlatılabilmesi için çocuklarının geleceklerini doğru şekillendirerek, eğitimlerini bilimsel zeminde kaliteli bir şekilde alabilmeleri için doğru bir beklenti oluşturmaları ve profesyonel hizmet arayışı içine girmeleri çok önemlidir. Aslında ne istediğini bilmeyen, bunu tam olarak ifade edemeyen birçok aile vardır. Bu aileler ne yapmaları gerektiğini, neye ihtiyaçları olduğunu bilemiyorlar. Bu  durumdan ve belirsiz beklentilerinden her geçen zaman çocukları ve kendileri zarar görüyor. Çünkü bu durumda beklentinin azı  süreci önemsizleştirerek, kazanılabilecek seviyedeki bu çocukların, gelişim durumunu her geçen zaman dahada geriye götürerek durumu tipikleştirebilir, başka tanılarla karşı karşıya kalabilirler de.

Uyaran Eksikliği tanısının, çocuğun kendisinini doğal ve rahat hissedebileceği bir ortamda, çok yönlü değerlendirme ile uzmanı tarafından yapılmalıdır. Bu durum ailenin bir çok ortamda çocuğunun tanısı ve eğitimine ilişkin girişimini, zamanını verimli kullanmasını, psikolojisini ve haliyle de sürecin yapılandırılmasını doğrudan etkilemektedir. Profesyonel beklenti; bilimsel zeminde davranışa dönüşüp aile ne istediğini bildiği sürece, güdüleyici ve Uyaran Eksikliğini diğer tanılardan ayırt ederek doğru bir eğitim süreci planlaması için atılabilek en önemli ilk adımlardandır.

Son zamanlarda sıklıkla karşılaştığımız ‘Atipik Otizm ve Uyaran Eksikliği’ profillerini iyi analiz ederek doğru yorumlayabilmelisiniz. Her iki tanıda da benzer ve farklı özellikler olmasına karşın; birbirine yakın özellikler seyreden vakalarda dahi somut ama ince ve niteliksel farklar bulunmaktadır. Bu süreç prıfesyonel bir gözle çok rahat ayırt edilerek tanılama yapılabilir ve devamında gelişimsel başarı ve kazanımı çok yüksek bu tanıda doğru bir eğitim süreci hem çocuk için hem de aile için yapılandırılabilir.

Bu özelliklere kısmen değinecek olursak:

 

-          Genel gelişiminde yaşıtlarıyla fark varsa

-          Göz teması kuruyor ama sadece kendi sınırlarında olunduğunda, kendi istediğinde yapıyorsa.

-          Sizi kimi zaman anlıyor, kimi zaman anlamıyorsa.

-          Söylediğinizin anladığı kısmını genellikle kendi istediğinde yapıyorsa.

-          Konuşması yaşıtlarına göre geriden geliyorsa.

-          Konuşmasının anlaşılmasında sıkıntı, bozukluk varsa.

-          İfade edici dili sadece kendi istediğinde bir kaç kelimeyle sınırlı kullanıyorsa.

-          İletişimde beden dilini kullanıyorsa.

-          Sosyal ortamlara entegre olamıyor, ciddi uyum problemleri yaşıyorsa.

-          Kendi istediği olmadığında ağlama kırizleri, anksiyete kırizleri yaşıyorsa.

-          Yoğun bir şekilde sizinle inatlaşıyor ve çok yüksek direnç gösteriyorsa

-          Sürekli televizyon izlemek istiyorsa...

 

Bu özellikleri daha da arttırarak detaylandırmamız mümkün ama burda önemli olan bu veya buna benzer belirtiler farkediyor veya aklınızda ’Acaba !!!’ diye soru işareti oluşuyorsa, özel eğitim alanında uzmanlık ehliyetine güvendiğiniz kişi veya kuruma gecikmeden başvurmanız önem arz etmektedir. Aksi durumda her geçen zaman çocuğunuz aleyhinize işleyerek, belirtilerin niteliğini, şiddetini arttırabilir ve genel gelilşiminde başka alanlarını da etkilyerek daha ağır tabloların oluşmasına neden olabilir...

 

Uyaran eksikli (Yaşantı Eksikliği) olan çocuklarda aşırı koruyuculuk, aşırı tv izletme ve tv izlenen ortamda paylaşımdan uzak kalma, etkileşimli ortama girdirmeme, sırf kızmasın ağlamasın diye paylaşım sürecine yöneltmeme, kendi elinizle onun işlerini yapmanız gibi faktörler çocuğunuzun gelişim süreçlerinden soyutlanmasına, gelişiminin daha da olumsuz etkilenmesine ve daha da ilerisi tanının şekil değiştirerek başka tanıyla örtüşmesine veya dönüşmesine dahi neden olabilir. Bu nedenle bu tür davranışları öncelikle aile bazında yapılandırmanız ciddi önem arz etmektedir. Eğer bu tanıda çocuğun ilk süreçlerinin yapılandırılması aşamasında aile eğitim programları ile aile üyelerini bilinçlendirilmeden sadece formal eğitim aşamasıyla sürece gidilirse davranışsal olarak yüksek direç, anksiyete krizleri ve yeni problem davranışlarla karşılaşma ihtimaliniz yüksek olacağı için ailenin programdan kopması, programın başarısız olduğunu düşünmesi ve ‘bu süreçlerden kurtulup en azından eskiye dönelim daha iyiydi’ düşüncesine bürünmesine neden olabilirsiniz. Bu da programda en önemli adımlardan birini daha yıkmanıza hatta çocuğu kaybetmenize neden olabilir de...

 

Sonuç olarak, büyük çoğunluğunda mental retarde (Zeka Geriliği) görülmeyen bu çocuklarımızla, bireysel özellikleri doğrultusunda davranışsal ortasyon sürecine parelel; algısal gelişim, alıcı dil gelişimi, ifade edici dil gelişimi, duygusal gelişim, sosyal gelişim ve kısmende olsa ince motor gelişim alanlarına odaklanılarak aileninde sürecin ciddi bir parçası ve uygulayıcısı olunması sağlatılarak, uygulanılacak yoğun ve işlevsel bir eğitim programı sonunda yaşıtlarıyla farkı kapatılabilir, tanının özellikleri kaldırılabilir. Daha detaylı bilgi almak için web adresimizi www.mehmetkucukgoz.com inceleyerek ve bize yazabilirsiniz.

 

Saygılarımla.

 

 

Mehmet Küçükgöz
Özel Eğitim Uzmanı
Southern Russian Üniversity Ph.D.

 

 

 

 

 

NOT: Makalenin, yazarın bilgileri ve link kaynak gösterilerek paylaşılmasında hiçbir mahsur yoktur, bilakis yarar görmekteyiz. Aksi paylaşımlar suç unsuru içermektedir!!!

MAİL GRUBUMUZA ŞİMDİ KATILIN