Atipik Otizm Regresif Otizm Uyaran Eksikliği Dil & Konuşma Bozukluğu Aile Danışmanlığı
Atipik Otizm

ATİPİK OTİZM

 

Atipik otizm, DSM-IV-TR (2000) (Amerikan Psikiyatri Birliği –APA) kriterleri baz alındığında Otizm Spektrum Bozukluk yelpazesinde yer alan, diğer gruplara ait özellikleri taşımayan çocuklar için kullanılan bir adlandırmadır. Devamında 2013 yılında yayınlanan DSM-5 kriterlerine göre otizmin tanı ve kriter ölçütleri farklılaştırılarak seviye hiyerarşisi dikkate alınsa da halen Atipik otizm, otizm yada Asperger sendromunun bazı özelliklerinin görünüp bazılarının görünmemesi durumunda, diğer bir değişle kuşkulu durumlarda konulan tanıdır. Yapılan araştırmalar ve vaka analizleri sonuçlarına göre (kendi çalışmalarım ve literatür araştırmaları) Otizm Spektrum Bozukluğu içinde yer alması gereken; yalnız belirtilen kategoriye uymayabilip sınırlar dışında  yer alması gereken çocuktan çocuğa farklılık gösteren tam anlamıyla spesifik bir durumdur.

Son birkaç yıldır tanılama sonuçları ve vaka analizleri incelendiğinde atipik otizm ile uyaran eksikliği tanılamalarında özelliklerin iç içe girebilmesi ve ayırt edilebilirliğinin düşmesi (vb) sonucu belirtilerin yansıma şekli karıştırılarak yanlış bir tanılama sürecine girilebildiği devamında da uygun olmayacak eğitsel süreçler izlenmesi ile karşılaşabilmekteyiz. Bu bakımdan atipik otizmi iyi anlayabilmemiz hem önleyici, hem tanılayıcı hem de eğitsel süreçleri doğru yapılandırabilmemiz ve bu çocukların yaşamlarının en kritik ve önem arz eden evrelerinde aylarının, yıllanın çalınmaması; bilakis geri dönüşümün, kazanımın çok yüksek olduğu bu altın çağlarında (0 – 6 yaş), bu güzelim çocuklarımızı kazanabilmemiz açısından çok büyük önem arz etmektedir...


Bu tanıda çocuk belli bir teşhis alamadığı, fakat pek çok alanda gelişim bozukluğu gösterildiği zaman söz konusudur. (PDD-NOS) olarak adlandırılır.

           "Atipik yaygın gelişimsel bozukluk” olarak da isimlendirilen bu grup, tam olarak tanısal ölçütleri karşılamayan ama otizm belirtileri de gösteren bir gruptur. Atipik otizm, otizm ya da Asperger sendromunun bazı özelliklerinin görünüp bazılarının görünmemesi durumunda, diğer bir değişle kuşkulu durumlarda konulabilen tanıdır. Karşılıklı toplumsal etkileşimde ağır ve yaygın gelişimsel bozukluk görülür. Sözel ve sözel olmayan iletişim becerilerinin gelişmesinde bozukluk ya da basmakalıp davranış, ilgi ve etkinlikler mevcuttur. Öte yandan özgül bir Yaygın Gelişimsel Bozukluk, Şizofreni, Şizotipal Kişilik Bozukluğu ya da Çekingen Kişilik Bozukluğu için tanı ölçütleri tam olarak karşılanmamaktadır. Gözlenen semptomlar tanı koymak için yetersiz kaldığında olgu bu kategoriye dahil edilir.

Atipik otizm;

- dil ve sosyal iletişimle ilgili sorunlar,

- dilin amaca yönelik kullanımındaki problemler,

- aşırı çekingenlik,

-aşırı utangaçlık,

- gündelik ve özel yaşamında belli ilkelere aşırı bağlılık gibi durumlarla kendini gösterebilir.

 

          İlerleyen yaşla tanı değişebilir ve durum bir kişilik özelliğine dönüşebilir. Otizm belirtileri zamanla kaybolabilir; iyi eğitimle ve elverişli şartlarda durum tamamen normale dönebilir. Bu açıdan, erken tanı ve tedaviye süratli geçiş önem taşır. Ağır formu yoktur ve hafif otizmden ayrılması zordur, uyaran (yaşantı) eksikliği ile karıştırılabilir. Bu nedenle normal gelişimin bir parçası olarak görülebilir.

           Otizm, çocuklardaki üç temel gelişim alanını etkiler; fakat atipik otizmde bu temel alanlardan yalnızca birinde bozukluk görüldüğünde veya bu temel alanların otizmde az etkilenmesi durumunda ve diğer gelişimsel bozukluklar için belirtilen ölçütler karşılanmadığında bu tanı konur. Atipik otizmli çocuklar, hafif otizmli özellikler gösterdikleri için, ‘yüksek fonksiyonlu veya yüksek işlevli otistik’ olarak da adlandırılmaktadır. Yine de çoğu kez tipik otizm ve Asperger sendromu ve uyaran eksikliği tanılamalarıyla karıştırılabilmektedir.. Ayrıca şizoid kişilik, şizotipal kişilik, çekingen kişilik vb. kişilik ve bozukluklarla Atipik otizm arasında benzer durum ve sorunla olabilir ama farklı şeylerdir. Özellikle tanı konulurken bu tür güçlüklerle karşılaşılıp ve yanlış tanı konulabilir.


            Tipik otizmde, otizm semptomları belirgin ve serttir. Atipik otizmde otizm semptomlar biraz daha hafif ve birçoğunun ileride aşılma ihtimali yüksektir. Atipik otizmle tipik otizm temelde aynı sorunları paylaşır; fakat tipik otizmde problemler ve bozukluk daha derinden olduğu için kalıcılık düzeyi daha yüksektir. Atipik otizmde, bazı hafif belirtiler dışında, diğer bütün semptomlar zamanla kaybolabilir ve atipik otizm tanısı yerini gelişim geriliği ve\veya kişilik bozukluğuna bırakabilir; çünkü  tanı atlatılabilirse ortaya çıkan tablo gelişim geriliği ya da kişilik bozuklu olabilir. Bu durumda kişilikle ilgili görülen bazı sorunlar kişilik özelliği olarak da kabul edilebilir. Örneğin, kurallara bağlılık, sosyal ortamlardan uzak durma, az sayıda arkadaşa sahip olma, dar konularla ilgilenme, değişime açık olmama vb.
Atipik otizmlilerde ilgilerinin sınırlı ve dar olması onları mesleklerinde başarıya götürebilir; çünkü ilgi duydukları konuları derinlemesine ve çok detaylı incelerler. Dolayısıyla bu da onları ilgili oldukları alanda başarıya götürür.


           Tipik otizmlilerde sosyal ilişki kurma eğilimi görülmezken, atipik otizmlilerde bu eğilim var; fakat bu bireylerde sosyal beceri yetersizliği görülür. Aşırı çekingenlik, içe kapanma, utangaçlık, ritüellere sıkı sıkı bağlılık, sınırlı ilgi alanı, bazı tekrarlayıcı davranışlar, katı prensiplere sahip olma atipik otizmli çocukların temel sorunlarından diyebiliriz.


         Atipik otizm ile tipik otizm arasındaki farklar hâlâ kesin çizgilerle belirtilememiştir. Birçok noktada tartışmalar devam etmektedir. Tipik otizm bütün eğitim ve tedavilere rağmen kalıcılık devam edebilir; ama atipik otizmde yaşın ilerlemesi ve eğitimle birçok sorun ortadan kalkabilir. Her iki bozuklukta da iletişim sorunu birbirine yakındır. Tekrarlayıcı davranışlar ve diğer takıntılar küçük yaşlarda her iki bozuklukta aynıyken, yaşın ilerlemesiyle atipik otizmde ciddi azalmalar gözlenir; azalma görülmese bile, rahatsız edici olmaz ve diğer insanlarla etkileşimini bozucu düzeyde görülmez. Sınırlı ilgiler her iki durumda da aynıdır. Atipik otizmlilerin öz bakım ve akademik becerileri, tipik otizmlilere göre daha iyidir. Panik atak ve depresyon, anksiyete krizi gibi psikiyatrik problemler ortaya çıkabilir.


         Atipik otizmi, Asperger sendromundan ayıran en temel özellik, asperger sendromunda konuşma sorununun hiç görülmemesidir, yani aspergerliler bebeklikten itibaren çok güzel ve gramere uygun bir konuşmaya sahiptir. Atipik otizmde ise, konuşma sonraki yıllarda düzelebilmektedir, yani ilk başlarda konuşma bozuklukları görülürken, yaşın ilerlemesi ve alınan eğitimle konuşmada düzelmeler görülebilir. Bazı bireylerin konuşma bozuklukları ilerleyen yaşlarda da devam edebilir. Atipik otizmlilerde, zamirleri ters kullanma, konuşmaları anlamama, ekolali konuşma gibi bozukluklar yoğun olarak görülebilir. Asperger sendromlularda motor gelişimine bağlı beceriksizlik ve el-göz koordinasyon bozukluğu olabilirken, atipik otizmlilerde el becerileri daha iyi gelişmiştir. Aspergerliler atipik otizmlilere oranla daha sosyaldirler ve toplumsal ilişkilere daha yatkındırlar. Yapılan bazı testlerde, Aspergerlilerin sözel puanları performans puanlarına göre yüksek çıkarken atipik otizmde tam tersi bir durum görülmüştür. Erken okuma, atipik otizmde sık görülebilirken, Asperger sendromunda az görülmektedir.


         Atipik otizmde semptomlar üç yaşından önce görülebilirken, Asperger sendromunda ise üç yaşından sonra gözlenebilir ve bazı olgularda daha geç yaşlarda görülebilir. Asperger sendromunda, dil ve konuşmanın normal gelişimi, kas becerilerinin yetersiz gelişimi, görsel motor koordinasyon bozuklukları, sendromun atipik otizmden ayırıcı tanıda ölçüt olarak görülür.


Asperger sendromu ile atipik otizm birbirine dönüşebilir özelliktedir. Özellikle ilerleyen yaşlarda yani erişkinlikte iyi bir eğitim sonucu atipik otizm ile Asperger sendromlu bireyleri birbirinden ayırmak güçleşir. Asperger sendromunun, atipik otizmin hafif bir çeşidi olduğunu belirtenler de vardır; ama bu konu hâlâ kesinlik kazanmış değil. Atipik otizm ile Asperger sendromunu birbirinden ayıran kesin çizgiler henüz çizilmemiştir; fakat bu alandaki araştırmalar devam etmektedir.


          En tanınmış Atipik Otizmliler Gunilla Gerland, Richard Lansdown ve Temple Grandin’dır. Gunilla Gerland, “Gerçek İnsan” adıyla Türkçeye çevrilen kitabında çocukluğundan itibaren yaşadıklarını, hissettiklerini ve dünyaya bakış açısını anlatıyor. Hayvan psikologu ve veteriner olan Temple Grandin’in Türkçeye “Resimlerle Düşünmek” adıyla çevrilen bir kitabı var. Daha detaylı bilgi almak için web adresimizi www.mehmetkucukgoz.com inceleyerek ve bize yazabilirsiniz.

Saygılarımla…

 

 

Mehmet Küçükgöz
Özel Eğitim Uzmanı
Southern Russian Üniversity Ph.D.

 

 

 

 

NOT: Makalenin, yazarın ismi ve bilgileri kaynak gösterilerek paylaşılmasında hiçbir mahsur yoktur, bilakis yarar görmekteyiz. Aksi paylaşımlar suç unsuru içermektedir!!!

 

MAİL GRUBUMUZA ŞİMDİ KATILIN